Πώς διαβάζουμε τις ετικέτες τροφίμων χωρίς να χαθούμε στα ψιλά γράμματα

Τι είναι υποχρεωτικό να γράφει μια ετικέτα

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η επισήμανση των προσυσκευασμένων τροφίμων ακολουθεί κοινούς κανόνες. Στην Ελλάδα τον έλεγχο της τήρησής τους έχει ο ΕΦΕΤ. Η λογική είναι απλή: ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να ξέρει τι αγοράζει, πριν το αγοράσει.

Κάθε συσκευασία πρέπει να αναγράφει την ονομασία του τροφίμου, τον κατάλογο των συστατικών, τα αλλεργιογόνα, την καθαρή ποσότητα, την ημερομηνία ανάλωσης, τυχόν ειδικές οδηγίες φύλαξης, τα στοιχεία του υπευθύνου και, στα περισσότερα προϊόντα, τη διατροφική δήλωση. Για ορισμένα τρόφιμα, όπως το ελαιόλαδο, το μέλι ή το κρέας, η χώρα προέλευσης είναι επίσης υποχρεωτική.

Όλα αυτά πρέπει να είναι γραμμένα στα ελληνικά για τα προϊόντα που πωλούνται στην ελληνική αγορά, με ελάχιστο μέγεθος γραμμάτων ώστε να διαβάζονται. Αν μια ετικέτα είναι δυσανάγνωστη, αυτό από μόνο του είναι μια πληροφορία.

Τα μη προσυσκευασμένα τρόφιμα, όπως όσα ζυγίζονται στον πάγκο του μπακάλικου ή του φούρνου, ακολουθούν πιο απλούς κανόνες. Ακόμη κι εκεί όμως, ο πωλητής οφείλει να μπορεί να σας ενημερώσει για τα αλλεργιογόνα που περιέχουν.

Ο κατάλογος συστατικών: η σειρά μετράει

Τα συστατικά αναγράφονται με φθίνουσα σειρά βάρους. Το πρώτο είναι αυτό που υπάρχει σε μεγαλύτερη ποσότητα. Αν σε ένα δημητριακό πρωινού πρώτη εμφανίζεται η ζάχαρη, τότε η ζάχαρη είναι το κύριο συστατικό του, όσο υγιεινή κι αν φαίνεται η συσκευασία.

Προσέξτε επίσης τις διαφορετικές ονομασίες του ίδιου πράγματος. Σιρόπι γλυκόζης, δεξτρόζη, μέλι ή συμπυκνωμένος χυμός φρούτων είναι όλα πηγές σακχάρων. Όταν εμφανίζονται χωριστά, το καθένα μπορεί να βρίσκεται χαμηλά στη λίστα, ενώ μαζί ξεπερνούν άλλα συστατικά.

Γενικός κανόνας για την καθημερινή αγορά: μια σύντομη λίστα με αναγνωρίσιμα υλικά συνήθως σημαίνει λιγότερο επεξεργασμένο προϊόν. Ένα απλό στραγγιστό γιαούρτι, για παράδειγμα, χρειάζεται μόνο γάλα και μαγιά, όπως εξηγούμε στο κείμενο για το ελληνικό γιαούρτι στο πρωινό.

Ο διατροφικός πίνακας και η παγίδα της μερίδας

Η διατροφική δήλωση δίνει την ενέργεια σε kcal και την ποσότητα λιπαρών, κορεσμένων, υδατανθράκων, σακχάρων, πρωτεΐνης και αλατιού. Οι τιμές αναφέρονται υποχρεωτικά ανά 100 g ή 100 ml, και αυτή είναι η στήλη που επιτρέπει δίκαιη σύγκριση ανάμεσα σε δύο προϊόντα.

Πολλές συσκευασίες δίνουν και τιμές ανά μερίδα. Εδώ χρειάζεται προσοχή: η μερίδα ορίζεται από τον παραγωγό και συχνά είναι μικρότερη από αυτή που πραγματικά τρώμε. Τριάντα γραμμάρια δημητριακών είναι λιγότερα από όσα γεμίζουν ένα συνηθισμένο μπολ.

Μην ξεχνάτε και το αλάτι, που συχνά κρύβεται σε προϊόντα που δεν μοιάζουν αλμυρά, όπως το ψωμί του τοστ ή ορισμένα δημητριακά. Για το πώς συνδυάζονται αυτά τα στοιχεία σε ένα πλήρες πρωινό, δείτε τον οδηγό μας για το ισορροπημένο πιάτο πρωινού. Αν έχετε ειδικές διατροφικές ανάγκες, ένας διαιτολόγος-διατροφολόγος μπορεί να σας βοηθήσει να ερμηνεύσετε τις τιμές για εσάς.

Ημερομηνίες και αλλεργιογόνα

Δύο φράσεις μοιάζουν αλλά σημαίνουν διαφορετικά πράγματα. Η ένδειξη «ανάλωση έως» αφορά ευαλλοίωτα τρόφιμα, όπως το φρέσκο κρέας ή το φρέσκο γάλα, και δεν πρέπει να ξεπερνιέται. Η ένδειξη «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» είναι η ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας: μέχρι τότε ο παραγωγός εγγυάται την ποιότητα, και μετά το τρόφιμο μπορεί να είναι ακόμα κατάλληλο, αν έχει φυλαχτεί σωστά.

Η διάκριση αυτή βοηθά να περιορίσουμε τη σπατάλη τροφίμων. Ένα πακέτο ζυμαρικών ή ένα βάζο με όσπρια δεν γίνονται ακατάλληλα την επομένη της ημερομηνίας, όπως γράφουμε και στο κείμενο για τα όσπρια κάθε εβδομάδα.

Τα αλλεργιογόνα, όπως το γάλα, τα αυγά, οι ξηροί καρποί, το σουσάμι ή η γλουτένη των δημητριακών, πρέπει να ξεχωρίζουν οπτικά μέσα στη λίστα συστατικών, συνήθως με έντονα γράμματα. Η φράση «μπορεί να περιέχει ίχνη» είναι προαιρετική προειδοποίηση για πιθανή επιμόλυνση στη γραμμή παραγωγής.

Ισχυρισμοί στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας

Το μπροστινό μέρος της συσκευασίας είναι χώρος διαφήμισης. Φράσεις όπως «πηγή φυτικών ινών» ή «χαμηλά λιπαρά» επιτρέπονται μόνο αν το προϊόν πληροί συγκεκριμένα όρια που ορίζει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Δεν σημαίνουν όμως ότι το προϊόν είναι συνολικά καλή επιλογή: ένα μπισκότο με λίγα λιπαρά μπορεί να έχει πολλή ζάχαρη.

Άλλες εκφράσεις, όπως «παραδοσιακό», «σπιτικό» ή «φυσικό», έχουν πιο χαλαρό περιεχόμενο. Γι' αυτό η σωστή σειρά είναι να γυρίζετε πάντα τη συσκευασία και να κοιτάτε πρώτα τη λίστα συστατικών και τον διατροφικό πίνακα.

Στην πράξη, στον φούρνο της γειτονιάς ή στο μανάβικο του Καπανιού, πολλά από τα τρόφιμα που αγοράζουμε δεν έχουν καν ετικέτα. Εκεί η ερώτηση προς τον πωλητή, για τα υλικά ή για την προέλευση, κάνει την ίδια δουλειά.

Με τον καιρό, η ανάγνωση της ετικέτας γίνεται συνήθεια και όχι αγγαρεία. Τα προϊόντα που αγοράζετε συχνά τα ελέγχετε μία φορά και μετά απλώς ρίχνετε μια ματιά σε αλλαγές συνταγής. Η προσοχή χρειάζεται κυρίως στα νέα προϊόντα και σε όσα φαίνονται ύποπτα φθηνά.